Breirollen

Vandaag een interessant artikel van Josefien Sjoerds over het handwerk van de oma’s van Marion.

Josefien Sjoerds: ‘Recentelijk deed het HISTeam een oproep aan eigenaars van breirollen om zich te melden omdat zij een onderzoek doen naar alle ins en outs van deze bijzondere handwerken. Ik heb daarover jaren geleden al eens een verhaal geschreven voor dit weblog. Intussen heeft mijn collectie zich alleen maar uitgebreid (nu ongeveer 70 exemplaren) en ben ik er intussen ook nog wel wát wijzer over geworden, hoewel de inhoud van mijn vorige verhaal nog steeds klopt. Natuurlijk meldde ik mij bij het HISTeam en om hen goed ter wille te kunnen zijn zocht ik alle breiwerk en andere relevante materialen bij elkaar. Terwijl ik daarmee bezig was bleken opeens wat gegevens bij elkaar te passen. Het leidde tot dit verhaal:

In mijn collectie bevindt zich handwerk dat afkomstig is van beide oma´s van een vrouw, die Marion heet. Haar oma´s heetten Janke en Roelofke. Oma Roelofke Braaksma werd geboren op Ameland in 1888, ze had twee zusjes:


Roelofke staat rechts achter, met haar zusjes Jeanette en Aafke.

Roelofke hield van handwerken. Ze maakte op de lagere school op Ameland een paar letterlapjes, die zich bevinden in de collectie van Annelies van den Bergh. Zij heeft mij de foto’s beschikbaar gesteld.

Onderstaande lap maakte Roelofke toen ze negen jaar was:


En deze een paar jaar later, waarschijnlijk niet helemaal af?


Misschien was het ook een “verplicht nummer” want we kunnen zien dat ze op negenjarige leeftijd al heel goed kon borduren en in 1903 werd ze al 15 jaar. Roelofke wilde graag onderwijzeres worden en moest voor die opleiding naar het vaste land, naar Friesland dus. Ze rondde de opleiding af en kreeg een baan op een school in Westergeest. Ze gaf daar ook handwerkles en woonde in Oudwoude. In mijn eigen collectie heb ik haar breiwerkschriftje. Het is onduidelijk wanneer dat precies is gemaakt, maar ik vermoed tijdens haar opleiding voor het onderwijs.


Ze trouwde toen ze 25 jaar was, maar haar man overleed al vier jaar later aan de Spaanse griep die toen veel slachtoffers eiste. In Nederland zijn er ongeveer 60.000 mensen overleden ten gevolge van deze pandemie. Roelofke was inmiddels moeder van een zoon van twee jaar. Ze ging na dit verlies weer samenwonen met haar ouders, in Friesland.

Omdat ik altijd van alles over handwerk lees kocht ik onlangs het boek “Nuttige Handwerken” van Aly van der Mark, in 2018 uitgekomen bij uitgeverij Het Nieuwe Kanaal. In de verhaaltjes van het boek lees ik plotseling een passage over ene juf Braaksma, die handwerkles gaf in Friesland. Dat móet de oma van Marion zijn, dacht ik. Het verhaal gaat over een meisje Hitsje, die graag handwerkte, en daarvoor zelfs bij juf Braaksma in Oudwoude thuis mocht komen. De afstand tot haar huis, ruim 3 km, legde ze als achtjarige af op een gehuurde fiets.

Hitsje is het meisje rechts op de foto:


Kennelijk waren ze erg op elkaar gesteld want juf Braaksma stuurde Hitsje zelfs een kaart toen ze met vakantie was, zo bleek uit het verhaal in het boek.


De familie van Hitsje heeft de kaart bewaard.

Ik heb het handschrift vergeleken met dat van een brief van oma aan Marion en het is duidelijk dat ik me niet vergis.

Kleindochter Marion schreef:

… “Zij kon in haar latere leven met dunne pennen een ingewikkelde steek breien en lezen tegelijkertijd. En dan nog een half pand per avond of zoiets. Tenminste: die verhalen gingen altijd… . “

Oma Braaksma bleef altijd in Friesland wonen. Haar moeder overleed vijf jaar na haar man, maar zij bleef bij haar vader en vergezelde hem ook toen hij, na zijn pensionering, richting Leeuwarden verhuisde. Haar vader overleed in 1943. Zelf overleed ze in 1971 en werd 82 jaar. Ik vond het bijzonder om in het boekje bij toeval dit verhaal over Marions oma terug te vinden.

Maar haar andere oma mag ook niet onvermeld blijven. Oma Janke werd geboren in 1881 in Friesland. De enige foto die ik van haar heb is deze:


Ook zij deed een opleiding tot onderwijzeres en kon eveneens heel goed breien. Ze trouwde toen ze 35 jaar was. Ze woonde in Marssum en was begin 60 jaar toen de Tweede Wereldoorlog uitbrak. Ze hadden in Friesland gemiddeld minder last van de oorlogshandelingen totdat de Duitsers besloten het vliegveld Leeuwarden te bombarderen. Het vliegveld, de Duitsers noemden de basis “Fliegerhorst Leeuwarden”, werd op 24 februari 1944 getroffen. De rookwolken van de ontstane branden waren tot in de zuidwesthoek van Friesland waar te nemen. Niet alleen op de vliegbasis zélf, maar ook in Marssum werd aanzienlijke schade aangericht. Hier waren zelfs enkele doden te betreuren, waaronder, zo bleek, de oma van Marion. Het verhaal gaat dat haar opa boven in het huis bezig was en na het bombardement oma ging opzoeken met de overtuiging dat ze beiden met de schrik vrij waren gekomen. Helaas bleek zijn vrouw dodelijk te zijn getroffen. Ze overleed op 63-jarige leeftijd. In mijn collectie heb ik twee breirollen die door haar zijn gemaakt.


Janke Douma heeft haar initialen gezet op het breiwerk. De ene lap bestaat uit recht/averecht varianten, het andere lapje uit ajoursteken.

Hun vaardigheden zijn toch in zekere zin doorgegeven aan hun kleindochter Marion want ook zij werd een vaardige breister, die met hele dunne naaldjes overweg kan. Zij heeft zelfs enkele artikelen geschreven voor handwerktijdschriften over poppenkleren. Onderstaand een exemplaar van haar hand.


Ik ben blij deze verhalen bij elkaar te kunnen brengen. De handwerken zijn mooi, maar de verhalen áchter de handwerken maken het altijd weer zó bijzonder!’

Lente – Matthijs Röling


MaaikeW: ‘Tot 25 augustus 2019 is de tentoonstelling van het werk van Matthijs Röling te zien: In dank aanvaard. Matthijs Röling laat in zijn portretten en figuurstudies de mens zien in al zijn facetten. De stofuitdrukking, lichtinval en kleur zijn steeds uitgangspunten bij de stillevens, alhoewel ik dit kaartje in het Keramiekmuseum in Leeuwarden vond en de tentoonstelling in Assen is, blijkt Röling in het naburige dorp Ezinge te wonen. Het mag duidelijk zijn dat ik voor de DDDDD theedoek viel, (DD= Droog Doek – keukendoek, DDD= Doek die droogt – theedoek, DDD= de doek die droogt – vaatdoek) de doek die direct droogt. Ook voor mij een herinnering aan vroeger deze ruim 60 jaar geleden geïntroduceerde theedoek; meest vlijtige theedoek. Ik heb helaas geen theedoek-postzegel!’

Tot en met 25 augustus 2019 is de tentoonstelling In dank aanvaard: Matthijs Röling te zien in het Drents Museum in Assen.

Hitterecord


Het was te verwachten dat het hitterecord van gisteren van 39,3 graden in Eindhoven vandaag zou sneuvelen. In Gilze en Rijen werd de hoogste temperatuur gemeten: 40,7 graden. Bizar! In nog zeven andere plaatsen werd een temperatuur van boven de 40 graden gemeten: Westdorpe 40,6 graden, Eindhoven 40,4 graden, Hupsel 40,4 graden, Wilhelminadorp 40,3 graden, Woensdrecht 40,2 graden, Arcen 40,2 graden en Twente 40,2 graden. Met deze temperatuur zou je bijna naar de winter verlangen… . Morgen nog een zeer hete dag en dan hopelijk verkoeling met een frisse regenbui.

De foto maakte ik in Scheveningen, alleen niet vandaag.

Extreme hitte


Gisteren was de eerste extreme hete dag. Het oude hitterecord van 38,6 graden uit 1944 gemeten in Warnsveld is gisteren verbroken. In Eindhoven werd de hoogste temperatuur van 39,3 graden bereikt. Waarschijnlijk zal deze temperatuur vandaag alweer uit de boeken verdwijnen als hoogste temperatuur ooit gemeten. Waar zal vandaag de hoogste temperatuur gemeten worden?

Afbeelding: Sigmund

Pas op voor de hitte – Annie M.G. Schmidt


Pas op voor de hitte – Annie M.G. Schmidt

Denk aan juffrouw Scholten,
die is vandaag gesmolten,
helemaal gesmolten, op de Dam.
Dat kwam door de hitte,
daar is ze in gaan zitten
– als je soms wil weten hoe dat kwam.
Ze hebben het voorspeld: Pas op, juffrouw, je smelt!
Maar ze was ontzettend eigenwijs…
Als een pakje boter,
maar dan alleen wat groter,
is ze uitgelopen, voor het paleis.

Enkel nog haar tasje
lag daar in een plasje…
Alle kranten hebben het vermeld
op de eerste pagina.
Kijk het zelf maar even na.
Ja, daar staat het, kijk maar: dame smelt.

Die arme juffrouw Scholten…
helemaal gesmolten…
Als dat jou en mij eens overkwam…
Laten we met die hitte
overal gaan zitten…
maar vooral niet midden op de Dam.

Kleurrijke huizen


Voor mooie kleurige huizen hoef je niet naar het buitenland. In Nederland vind je de blauw, rood, groen en geel geschilderde huizen in Houten aan de Rietplas; een schitterende ligging aan het water. De huizen zijn oorspronkelijk geïnspireerd door Marken en Urk (visserswoningen). Hun kleur hebben ze te danken aan de Cariben en Scandinavië. Ze worden ook wel de regenboog huizen genoemd.


Stoppdosa – stopdoosje


De tekst die op het doosje staat: Stoppdosa – Lilltorpslöjden – Stockholm – Patent.

In Nederland kennen we de stoppaddenstoel als hulpmiddel bij het herstellen van kapot breiwerk. In Zweden hebben ze de stoppdosa.


Het stopdoosje heb ik in de sok gedaan, vervolgens de elastische band eromheen die ervoor zorgt dat het doosje op zijn plek blijft om het gat goed te kunnen stoppen.

In Memoriam Eva Behrens 3.11.1935 – 19.3.2019

Eva Behrens werd op 3 november 1935 geboren in Zweden. Zij ging naar de basisschool Nya Elementar, Bromma in Stockholm en volgde een handwerkopleiding aan de Andrea Eneroths Högre Handarbetsseminarium. Deze opleiding was met name gericht op de handwerktechnieken, tijd en aandacht voor creativiteit was er nauwelijks.


Drie textielboeken van Eva die gesigneerd zijn door haar vader Charles. Rechts lezen we: Voor mijn lieve grote dochter – CGB – 9 juni ’54. In het midden: Voor Eef met hartelijke gelukwensen bij het behalen van haar diploma – 6 juni ’59 – Vader. Links: ‘n Paasgroet 1960 – Vader. Charles Behrens maakte drie keer een ex libris voor zijn dochter: één met een zonnebloem, één met weefspoelen en één met kantklosjes. Over de vader van Eva schreef ik een bericht op 23 mei 2010.

Na het afronden van de handwerkopleiding ging Eva kantkloslessen geven in het Birgitta klooster in Vadstena. Ook kloste Eva voor de Birgittinessen om voor extra inkomsten te zorgen voor het klooster. De Zusters Birgittinessen hebben in Nederland in Uden de abdij Maria Refugie.


De verzamelde kantklosjes van Eva.

Eva bleef 35 jaar in Zweden wonen om vervolgens naar Amsterdam te verhuizen. Hier kwam haar handwerkopleiding goed van pas. Veel Zweedse handwerkboeken heeft ze in het Nederlands vertaald en deed ze 30 jaar de correcties voor Handwerken zonder Grenzen.


Boeken door Eva vertaald in het Nederlands.


Hierna kwam Eva via mijn blog in contact met mij en wilde ze graag de correcties voor mijn blog doen. Dit heeft ze jaren gedaan, wat ik enorm waardeerde, totdat het haar te veel werd. In eerste instantie had ze toegezegd om ook de aanpassingen voor mijn boek Merk- en stoplappen uit het Burgerweeshuis Amsterdam voor haar rekening te nemen, maar bij nader inzien zou de druk te hoog worden wat ze niet meer aankon. De laatste 1,5 jaar gaf ze geen antwoord meer op mijn mails. Haar gezondheid ging achteruit waarbij ze het laatste jaar van haar leven in verschillende verpleeghuizen verbleef. Op 19 maart 2019 is Eva rustig ingeslapen.


Deze foto kreeg ik van Eva per mail toegestuurd op 3 november 2010, de dag van haar 75e verjaardag. De foto is gemaakt door Els Proost.

Goed om even terug te kijken naar enkele bijdragen van Eva voor dit blog: Dalahäst – Dalapaard, Borduren, Sokkenpatroon II, Voddenmat – Trasmatta en Eerekaart van Zusters Franciscanessen.

‘Geborduurde’ koekjes


Judit Czinkné Poór is het brein achter de Hongaarse versierkoekjes. Haar winkel staat bekend onder de naam Mézesmanna. Bijna alles wat Judit produceert valt in de categorie ‘ziet er te mooi uit om op te eten’, van uitgebreide illustraties van dieren tot ingewikkelde patronen geïnspireerd op borduurwerk. Hier kun je een indruk krijgen van de Hongaarse koekjes van Judit Czinkné Poór.