Textielpost – Zwolle

Koninginnedag zit er bijna op. Het was een stralende dag. De koninklijke familie was dit jaar op bezoek in het witte stadje Thorn en Weert. Iedereen had zijn beste beentje voorgezet en men had er zin in. Vanwege Koninginnedag vandaag plaats ik een toepasselijke textielpost.


LiaS: ‘De zegel van Zwolle in de serie “Mooi Nederland” met “Blauwvinger” heb ik helaas niet meer. De laatste tijd zijn er diverse postzegels met kant of ander handwerken uitgekomen. De keuze was moeilijk. Toch maar een waaier (van de gelijknamige kantkring), passend bij het Drostenhuis waar ik mij zo thuis voel in ons Stedelijk Museum Zwolle.’

De merklap is in het bezit van Stedelijk Museum Zwolle. Marjan Brouwer, conservator van het Stedelijk Museum Zwolle, geeft de volgende info over de merklap (zijde op linnen) uit 1799:

‘Aan de bovenzijde “Vrede Best, Vrijheid en Gosdienst, Viva Oranje”. Van links naar rechts afgebeeld de Hollandse tuin met wat ik denk dat de vrijheidsmuts is op een stok, gedragen door een vrouwtje. Dan een schip, dat is Hollands glorie natuurlijk. Dan een Hollandse tuin met Nederlandse leeuw. Aan de onderzijde centraal een huisje met trapgevel en het jaartal 1799; rechts wijndragers. De zijkanten zijn niet afgewerkt.

Er is een politieke betekenis bij deze lap. Hij stamt uit de Franse Tijd. De Franse tijd in Nederland was de tijd van 1795 tot 1813. In dit tijdvak (ook wel de Frans-Bataafse tijd genoemd) was Nederland een vazalstaat van Frankrijk en (vanaf 1810) een onderdeel van Frankrijk.

De Franse tijd begon met de Bataafse Revolutie in 1795 waarbij Nederlandse patriotten, met steun van een Frans leger dat het land was binnengetrokken, de Bataafse Republiek uitriepen. Stadhouder Willem V ging naar Engeland in ballingschap. Na een grondwetswijziging in 1801 werd de Bataafse Republiek vervangen door het Bataafs Gemenebest.

De maker van deze lap behoorde dus bij het kamp van de tegenstanders van de patriotten en de bijbehorende Franse “overheersing”. Het was dus een aanhanger van Oranje die deze lap heeft gemaakt. De vrijheidssymboliek duidt erop dat de maker de Franse aanwezigheid beschouwde als een onvrijheid en de oude situatie met Oranje aan het roer van het land als vrijheid.

Hoe wij aan de lap zijn gekomen is onbekend, dat is wel jammer, hij schijnt al jaren in de collectie te zitten.’

Ik wil nog toevoegen dat linksboven de gekroonde Nederlandse maagd met de vrijheidshoed op een staf is geborduurd in de Hollandse tuin. De Nederlandse leeuw rechtsboven staat eveneens afgebeeld in de Hollandse tuin. Het gaat hier om een hagetuin met een gesloten hek. In het midden van deze twee motieven zie je een schip met vijf bemanningsleden en een hondje. Albarta Meulenbelt schrijft het volgende hierover in haar boek Merklapmotieven: ‘Het schip als symbool van de kerk is een vaartuig bemand met Christus en de vier evangelisten.’ Gieneke Arnolli en Rosalie Sloof schrijven in het boek Letter voor Letter het volgende: ‘Het motief van de driemaster met bemanning komt vanaf de 17e eeuw langs de hele waddenkust en in Noord-Holland voor. De bemanning draagt meestal een hoed, behalve op de merklappen uit Leeuwarden. De behouden vaart voor het huwelijk, het gezin of de pasgeborene was een alom gekoesterde wens. Dit motief had meer een algemeen symbolische betekenis, dan dat het een persoonlijke keuze was.’
Hieronder zien we twee keer het motief beschermengelen die een krans vasthouden. In de linker krans staan de initialen SH geborduurd, deze zijn van de borduurster. In de rechter krans staat een jaartal. Op de ansichtkaart is het moeilijk te zien, maar ik vermoed dat het gaat om 1786. Inmiddels een bekend jaartal bij ons. De Friese merklap die we zochten heeft hetzelfde jaar. Op deze merklap staat het jaartal vermoedelijk voor het geboortejaar van SH en 1799 geeft het jaar aan waarin de lap geborduurd is. SH zou dan op dertienjarige leeftijd deze lap gemaakt hebben. Gezien de hoge kwaliteit en moeilijkheidsgraad zou dit kunnen kloppen. Onderaan heeft SH een trapgevelhuis geborduurd. Dit zou haar woonhuis kunnen zijn. Links van het huis zie je een hert in een omheining en rechts zijn de verspieders van KanaƤn, eveneens in een omheining geborduurd. De lap is opgevuld met diverse bloemmotieven en dieren waaronder een hondje en papegaaien. SH heeft de lap met een schitterende ingewikkelde rand afgemaakt. Ik heb de merklap niet in het echt gezien, maar het is duidelijk dat we hier te maken hebben met een zeer fraai geborduurde merklap en ook nog eens bijzonder interessant door het bijbehorende verhaal.

10 reacties op “Textielpost – Zwolle

  1. De mooie feesten in Limburg samen met de uitgebreide koninklijke familie zijn weer voorbij . Vandaag beginnen we aan een nieuwe maand waar ook de vele herinneringen en feesten mogen komen .
    Mooi met een prachtige merklap op deze zondag en een uitleg over de geborduurde motieven .
    De woorden bovenlangs zijn helemaal passend bij de komende gedenkdagen .
    We mogen blij zijn dat er zoveel merklappen bewaard zijn gebleven , ze hebben ons heel wat te vertellen .
    Met de loep ben ik nog wat extra alles gaan bewonderen . Wat waren dertienjarige meisjes al ijverig . Dat zie ik ze nu op die leeftijd niet zo gauw meer doen , dan zal het eerder iets in moderner stijl zijn .
    En heeft de jeugd in deze razend snelle tijd wel geduld voor een lap met heel veel steekjes ? Wij hebben immers allemaal onze moet ik afmaken werkstukken , die liggen te wachten . Ook vaak het ongeduld , want je wilt altijd graag aan iets nieuws beginnen .
    We moeten er maar eens goed over nadenken en terugblikken naar die geduldige voortborduursters van vroeger .

  2. Weer een Merklap met een verhaal.
    Gelijk een stukje Vaderlandse geschiedenis.
    Deze merklap uit 1799 daarvan is bekend dat de lap geborduurd is met zijde op linnen.
    Zou de originele Friesche Merklap uit het Zuiderzeemuseum ook met zijde geborduurd kunnen zijn?

  3. Ik heb gejoord?/ dat de maagd in de tuin de hoed op de stok draagt als teken van vrijheid, Zou oorspronkelijk uit Intalie komen, waar de “vrije” slaven een hoed mochten dragen Fijne dag Basje

  4. @elma, volgens de beschrijving van het Zuiderzeemuseum is de originele Friese merklap 1786 met zijde geborduurd. De tekst staat in dit logje te lezen:
    http://berthi.web-log.nl/berthi/2011/03/gevonden-friese-merklap-1786-1.html
    @mieke s, het is zo mooi dat vele merklappen een verhaal te vertellen hebben. Wij moeten bij onze eigentijdse merklappen eigenlijk een logboek bijhouden zodat de nieuwe generatie geen zoektochten hoeft te organiseren.
    @Basje, dank je wel voor deze informatie. Dit is nieuw voor mij!

  5. Op deze site
    http://www.brascamp.com/hollandia.htm
    vond ik de volgende verklaring:
    Vrijheidshoed
    De vrijheidshoed is ontleend aan de Phrygische muts. Phrygie was gelegen in Klein Azie en was ten tijde van de Grieken beroemd om zijn cultuur. De muts van de Phrygiers duidde de Grieken erop dat ze te maken hadden met vreemdelingen uit een exotische en andere wereld: vreemdelingen die niet waren gebonden aan dezelfde wetten en die symbool stonden voor verandering.
    Later kreeg de Phrygische muts de betekenis van vrijheidshoed (pileus libertatis) bij de Romeinen. Slaven die werden vrijgelaten kregen de muts zo gauw ze tot Romeins burger werden benoemd. Daarmee werd de muts het symbool van de vrijheid.
    In 1573 werd de muts (voor het eerst?) afgebeeld op een Hollandse penning.[1], [3],
    Later werd de Phrychische muts het symbool van de Franse revolutie (le bonnet rouge).

  6. @Saskia, die site had ik dus ook net gevonden, maar ik zal binnenkort een apart logje besteden aan de vrijheidshoed.

  7. prachtige merklap deze, ik vind hem zo fijntjes en fragiel er uit zien. Fijn dat je het met zon uitgebreid verhaal er bij laat zien!

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *