Hongaars hemd?

Van Jessie ontving ik de volgende mail: ‘Op een antiekmarkt heb ik een prachtig geborduurd (heren)hemd gekocht, het is rijkelijk bewerkt met platsteken in verschillende patronen als ook ajour of doorstopwerk. Kraag, manchetten, voorpand en rondom de zoom is ervan voorzien, verder is de zoom afgewerkt met een gehaakte rand. Volgens de mevrouw waar ik het kocht is het afkomstig uit Hongarije waar ik mijn twijfels over heb of dit klopt.’

Mijn antwoord: ‘Het is een prachtig geborduurd hemd! Ik moet je zeggen dat ik in Nederland nog nooit zo’n soort geborduurd hemd ben tegengekomen. Niet op een expositie en niet op een markt. Naar mijn idee is het geen Nederlands hemd. Buitenland, maar welk land? De gehaakte rand zou best eens later toegevoegd kunnen zijn.’

Jessie: ‘Geweldig dat je zo snel reageert, je zou best wel eens gelijk hebben wat betreft de gehaakte strook want deze is er met de machine opgenaaid (de rand is afgewerkt met een open zoom). De gehaakte strook is op verschillende plaatsen stuk, waarschijnlijk hebben de muizen er aan gegeten. Een oudere handwerkvriendin van mij wil dit voor mij herstellen, maar als het niet origineel is haal ik het er van af. Zou het niet Grieks zijn vanwege de geometrische patronen. Ik heb het hemd afgelopen weekend in Maastricht van een oudere dame gekocht, ze vertelde me dat ze veel kleding had verzameld voor theaters. Ze had het niet zelf in Hongarije gekocht, maar was heel erg blij dat dit bij mij terecht kwam, het is een juweel. Ben benieuwd of het te herleiden is, alvast bedankt!’

Frouke heeft veel Hongaars handwerk gezien en weet er veel van. Misschien zou zij dit linnen hemd herkennen. De vraag stuurde ik door naar Frouke.

Frouke: ‘Tja… een hemd op foto’s en of het Hongaars is? Ik heb zitten kijken en kijken, stukjes vergroot, nog eens gekeken en ik moet zeggen, ik weet het niet, maar het kan heel goed. Alleen: veel vraagtekens zijn er wel. Dus heb ik gedaan alsof ik het in handen had, op een markt of zo, en me voorgesteld welke gedachten ik erbij gehad zou hebben. Die geef ik jullie hier op een rijtje, hoop dat jullie dat leuk vinden… Stel je maar voor dat je met mij op de antiekmarkt in Pécs loopt en dat we het hemd daar zien liggen…

– Oef wat mooi! Dit moeten we beter gaan bekijken… vreemd die gehaakte rand eronder, dat hoort helemaal niet zo… tenminste niet voor een normaal mannenhemd (in geen enkel Centraal-Europees land voor zover ik weet). Doet me denken aan de hemden van de misdienaars die ik laatst in een Hongaars kerkje pas gewassen en gestreken zag hangen. Die waren nog maar een paar jaar geleden nieuw gemaakt en voorzien van machinale kantranden onderlangs en ook langs de pas. Deze is dus in elk geval wel heel chique met borduursel en al… misschien uit een grotere/rijkere kerk?

– Onderaan de voorpas hoort een dubbele plooi als het om een (Hongaars) boerenhemd gaat en die ontbreekt zo te zien.

– Maar twee knoopjes aan de pas, daar horen er echt veel meer te zitten en de knoopjes lijken ook wel behoorlijk nieuw, bovendien zijn die op oude hemden vaak van metaal of nota bene zelfs gekleurd (rood/blauw). Niet altijd echt mooi, maar wel gewoonte dus.

– Heel bijzonder dat borduurwerk, die mengeling van stijlen en technieken (zie de rozen, het open werk en de geometrische randen), nog nooit zo bij elkaar/door elkaar gebruikt gezien. Wat je wel kunt tegenkomen is een kleed geborduurd met rozenranden en met geometrische tussenzetsels en een gehaakte sierrand buitenom, dus drie stijlen/technieken op één stuk, maar gescheiden gebruikt.

– De borduurzijde glanst wel erg… lijkt synthetisch, maar ja, dat kan ook aan de foto liggen.

– Nieuwsgierig naar de achterkant: kun je zien of het handwerk is? Of is het machinaal gedaan? Aan- en afhechtingen en dergelijke?

– Linnen? Dan wel héél fijn en erg wit. Linnen hemden zijn meestal toch iets grover van weefsel en zeker niet zo spierwit… zou het toch katoen zijn?

– De pas is niet helemaal symmetrisch of op zijn minst niet helemaal “recht” aan beide zijden ingenaaid, niet echt goed te zien op de foto, maar kijk maar bij de bovenkant, vlak onder de kraag en bij de twee gedeeltes open witwerk.

– De open plekjes in de met spansteken geborduurde rozenblaadjes heb ik hier nog nooit gezien, toch niet Hongaars dus?

– De manchetaanzet is met vrij brede plooitjes gedaan, bij een Hongaars boerenhemd zit de mouw vaak aangerimpeld, gesmockt zelfs, aan de manchet.

– De mouwkop is/lijkt niet erg ruim geplooid. Bij een echt boerenhemd wel (ook vaak met een stukje smockwerk midden bovenop).

– De borduurmotieven op de kraag lopen door in de naainaad, ook dat nog nooit gezien, lijkt een “moderne” handeling, vroeger zouden vrouwen dat zo niet gedaan hebben.

– Zou de onderrand wel eens even willen bekijken (“uitgespreid”), want ook daarin bespeur/vermoed ik een interessante mengeling van stijlen en technieken.

– Vraag: Hoe is de achterkant: met een stolpplooi vanuit een schouderpas?

– Laatste vraag: Hoe voelt de stof: is het hemd ooit gewassen??? Als het behoorlijk oud is moet je dat kunnen voelen en dan zou het zeker vaak gewassen zijn, omdat het nou eenmaal wit is en dus gauw vuil…

Kortom, de verkoper zou nu inmiddels ongeduldig staan wiebelen en zelf aankomen met argumenten waarom ik het hemd absoluut moet kopen. Uiteindelijk zou voor mij de vraag of het borduursel handwerk is de doorslag geven en dan zou ik het willen toevoegen aan mijn verzameling omdat het zo afwijkend is en daar hou ik van. M’n conclusie zou namelijk zijn: het lijkt me niet erg oud, het kán Hongaars zijn, maar als het dat niet is, dan lijkt het er in elk geval veel op, het kán een misdienaarshemd zijn of misschien zelfs een hemd voor op de Bühne, voor een muzikant of als onderdeel van een theaterkostuum. Leuk toch, zo’n barok kledingstuk?

Nou… ik weet niet veel van Griekse mannenhemden, maar er staat me iets van bij dat die korter zijn en in de broek worden gedragen in tegenstelling tot de Hongaarse die eroverheen hangen en dat ze wijde mouwen hebben zonder manchet. Maar goed, dat is misschien maar één soort? Leuk zo’n speurtocht! Je kunt je wel de vraag stellen waarom de verkoper dan Hongaars gezegd zou hebben en niet Grieks… wat is het belang daarvan voor hem/haar geweest?

Lieve handwerk(st)ers en verzamelaars(ters), ik heb met plezier een deel van mijn ochtend aan deze fotoserie besteed en ben benieuwd wie er nog meer zijn/haar licht over dit hemd kan/wil laten schijnen! Wat ik erover schrijf ben ik altijd bereid voor beter te geven! Frouke.’

18 reacties op “Hongaars hemd?

  1. Moeilijk een beoordeling vanaf een foto te geven .
    Bij een eerste aanblik dacht ik het borduurwerk is machinaal , ook vanwege de erge glans . Goed de achterkant hiervoor bekijken met een loupe .
    Bij de kraag eindigt het borduurwerk niet echt , maar loopt gewoon door en je ziet duidelijk het stiksel dwars door het borduurwerk .
    Ben benieuwd wat er nog meer hierover bekend zal worden . Sommige borduurwerken blijven raadselen .

  2. Toen ik het hemd kocht was het erg vuil, en op de kraag zaten roestvlekken(onder en bovenkraag, waarschijnlijk van drukkertjes)Met zoutoplossing en citroensap heb ik deze bijna helemaal verwijderd, dit was een hele klus.Omdat er toen kringen waren ontstaan heb ik het gewassen, daardoor is het witter en vaster geworden.De stof is handgeweven linnen en behoorlijk zwaar.Wat de mouwen betreft deze zijn in de kop ruim geplooid, en achter aan het platstuk is een stolpplooi en verder geplooid tot aan de mouw.Het borduurwerk is handwerk en de knoopjes zijn waarschijnlijk van glas.

  3. Ik heb de foto vergroot en dan zie je duidelijk dat het hemd ‘vrouwensluiting’ heeft!

  4. Wat een mooi hemd! en wat leuk hoe Frouke dit bekijkt!! Leuk om te lezen waar ze naar kijkt. Hier moet je dus verstand van hebben!!! Ik ben benieuwd of jullie er nog uit komen waar het vandaan komt en of het oud is!! Dank je wel voor deze leuke uitleg.

  5. Hi Berthi (en de anderen) wat een leuk bericht plaats je vandaag! Ik geniet van de speurtocht. Kan er helaas niks aan toevoegen…. maar blijf je/jullie volgen. Succes!

  6. Het is een prachtig hemd. Wat een spannende zoektocht naar de herkomst van dit kledingstuk. Ben heel benieuwd naar het vervolg van dit verhaal. Bedankt Frouke dat je ons hebt meegenomen naar de marktkraam.

  7. Ik ben heel benieuwd of de waarheid nog boven tafel komt…
    Erg mooi trouwens !
    Fijne dag , groetjes van Ingrid.

  8. Was ik ook eens op de markt, en dan zo¨n leuk verhaal erbij Dank Frouke weten we nu veel meer over hemden in Hongarije

  9. Mooi hemd, en een pracht van een verhaal.
    Ben benieuwd wat het precies is.
    Het is geen hemd van een pastoor of zoiets.

  10. Wat een prachtige foto’s, wit op wit is al zo moeilijk om goed uit te laten komen.
    Wat willen wij graag meer van dit hemd weten.
    Elma

  11. Frouke ik ben zeer beniewd of we er achter komen waar deze prachtige hemd vandaan komt. Ik ga er vanuit als het met een een kerk verbonden is dat er religieuze motieven in verweven zouden zijn. Dat open gewerkte kant heb ik ook in een blouse zitten dat. Mijn blouse komt uit Duitsland.

  12. Vragen en nog eens vragen,zullen deze vragen ooit opgelost worden?Maar het blijft een prachtige blouse.

  13. Inderdaad Eva, de vrouwensluiting was mij ook opgevallen. (en ik heb even gegoogeld ter controle: vrouwensluiting rechts over links)
    Met al die versiering vond ik het ook eerder iets voor een vrouw. Of zijn de oost-europese mannen anders dan de onze?
    Jessie de kant kun je er best onder laten. Dat hoort toch bij het verhaal van deze bloes!
    Maar het is een prachtige bloes, en jullie hebben er samen een prachtig verhaal van gemaakt.

  14. Ik hou erg van witwerk maar bij het zien van deze foto’s krijg ik toch een ongemakkelijk gevoel. Het kan zijn dat het aan de foto’s ligt maar die glans….
    Bij de foto van de manchet kun je zien dat er door het borduurwerk heen is gestikt. Ik zou graag de vragen van Frouke beantwoord zien!

  15. De vormgeving van het witborduren doet me meer denken aan Noorwegen,Zweden of Denemarken.
    Ik zelf ben in het bezit van een hongaarse
    blouse,met prachtige witwerktechnieken.
    Ik zal er foto’s van laten maken en naar deze weblog sturen.
    Veel succes met het verdere speurwerk.
    Hennie

  16. Jullie hebben gelijk wat betreft de glans van het garen, maar het is toch echt katoen( een brandproefje gedaan).Het hemd ziet op de foto witter uit dan het is, waarschijnlijk door het flitsen!

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *