Featured

Welkom op mijn weblog

Een duik in het fotoalbum leverde deze foto van mij op. Het is een foto van een paar jaartjes geleden. Een lach kon er toen niet van af. Zelfs een koekjestrommel kon me niet verleiden om een glimlach tevoorschijn te toveren.

Maar ach, het is toch een aardige foto met een verhaaltje. En ja, van verhalen daar houd ik van!

Ik draag een gebreid wollen jurkje, blauw met witte stippen.

Honderden… Van hand tot hand – Handschoenen en wanten in de Nederlanden voor 1700


De lente doet morgen zijn intrede. De winterjas, de wollen shawl, de handschoenen en de wanten gaan we langzaam opbergen. Het is een handeling die we jaarlijks als een automatisme uitvoeren en er verder niet bij stilstaan. Maar wist jij dat de handschoen symbolische betekenissen heeft? En dat de handschoen en de want een belangrijk aspect in de kunst zijn? Annemarieke Willemsen deed er onderzoek naar en schreef hierover de prettig leesbare publicatie ‘Honderden… Van hand tot hand – Handschoenen en wanten in de Nederlanden voor 1700’. Uiteraard met vele afbeeldingen.


In de 17e eeuw was het voor welgestelde mannen en vrouwen gebruikelijk om uit te gaan met leren handschoenen. Dit zien we terug in de schilderkunst. Een voorbeeld: kapitein Banning Cocq en Willem van Ruitenburch staan op het beroemde schilderij De Nachtwacht afgebeeld met handschoenen. Het valt op dat de personen op schilderijen vaak één handschoen aan hebben en één handschoen uit. Het uitdoen van een handschoen voor het geven van een hand of een kus op de hand is een manier om vertrouwelijkheid te tonen.


Handschoenen die op een schilderij op de grond liggen, staan symbool voor een buitenechtelijke verhouding. Ook staat de handschoen symbool voor een verloving of huwelijk. Bij afwezigheid van één van de huwelijkspartners kon er ‘met de handschoen’ worden getrouwd. En het zal je niet verbazen dat handschoenen een symbool van netheid is omdat ze de handen bedekken.


Voorname vrijage, Willem Pietersz Buytewech, 1616-1620.

De publicatie van Annemarieke Willemsen is gebaseerd op meer dan honderd opgegraven handschoenen en wanten honderden bovengronds bewaarde handschoenen en afbeeldingen en vermeldingen ervan in schriftelijke bronnen. De oudste handschoenen ter wereld stammen uit het graf van Tutankhamun en dateren van 1333 tot 1323 voor Chr. Het gaat hier om 28 handschoenen van verschillende maten en ‘split mittens’ met twee delen voor vingers en een opening voor de duim. Wanten zullen er ‘altijd’ al geweest zijn om de handen tegen de kou te beschermen. De oudste wanten uit Nederland dateren uit de Vroege Middeleeuwen, één uit het Friese Aalsum (600-900 na Chr.) en één uit Dorestad (700-900 na Chr.).


Gekleurde handschoenen van Tutankhamun, linnen en wol, lengte 53 cm.

Hoe de leren handschoenen en wanten, en de wollen wanten werden gemaakt, beschrijft Annemarieke uitvoerig. Hierbij is het interessant om te weten dat vanaf de 16e eeuw wanten en handschoenen ook wel gebreid zijn van tot draad gesponnen wol, met twee of meer naalden. Uit een Groningse gracht zijn de volgende 16e eeuwse handschoenen en wanten gevonden: twee wanten van geweven wol, één gebreide want met een lange manchet en vier gebreide handschoenen. Ze zijn allemaal afgesleten en soms gerepareerd.


In de 16e en 17e eeuw komen wollen wanten veel voor op winterlandschappen en ijsscènes. Deze wanten worden door ‘de gewone mensen’ gedragen, de rijkere personen – afgebeeld op de schilderijen – dragen leren handschoenen met geborduurde manchetten.


Verder neemt Annemarieke de volgende handschoenen en wanten onder de loep: werkwanten, gespleten wanten, handschoenen als insigne, militaire handschoenen, handschoenen voor sport en spel, handschoenen als waardigheidssymbool, handschoenen en ringen en de internationale context. Na het lezen van deze goed gedocumenteerde publicatie ga je toch anders denken over de handschoenen en wanten die je binnenkort gaat opbergen.


‘Honderden… Van hand tot hand – Handschoenen en wanten in de Nederlanden voor 1700’, Annemarieke Willemsen. Het boek is rijk geïllustreerd in kleur, heeft 198 pagina’s, is 18x 22 cm groot en een paperback uitgave. Prijs: € 19,50 – ISBN 978 90 8932 127 5. Uitgegeven door SPA uitgevers.


Geborduurde manchetten van handschoenen, Engeland, 1600-1625. Victoria & Albert Museum.

Negen jaar, negen maanden en negen dagen

Na lang wikken en wegen – ik ben een echte Weegschaal – nam ik op 20 augustus 2005 de sprong in het diepte en begon ik met een blog. Het thema werd handwerk/textiel in de breedste zin van het woord. Ik vond het belangrijk om met enige regelmaat nieuwe berichten te plaatsen. Al vrij snel draaide dat uit op bijna dagelijks een logje, met uiteindelijk 3629 berichten. Dat is gemiddeld meer dan één bericht per dag. Exposities, projecten, pronkjournaal, mijn merklappenboek en nog veel meer mooie onderwerpen kwamen aan bod die door veel belangstellenden werden gelezen. Daarvoor wil ik mijn lezers hartelijk danken, want wat is een blog zonder lezers… . Mooie ontmoetingen met lezers en vriendschappen kwamen voort uit mijn blog, maar helaas moest ik de afgelopen jaren ook afscheid nemen van dierbare blogvriendinnen.

Vandaag bestaat mijn blog negen jaar, negen maanden en negen dagen. Dat is een hele tijd. Met veel plezier schrijf ik dagelijks een berichtje, maar op een gegeven moment breekt de tijd aan voor nieuwe ontdekkingen. Mijn hart ligt bij het handwerk/textiel en dat zal zo ook blijven. Over dit thema blijf ik schrijven en ook zal ik tentoonstellingen blijven bezoeken. Wat gaat verdwijnen zijn de berichten met foto’s op mijn blog. Op mijn Facebookpagina zal ik korte verslagen met foto’s blijven plaatsen over handwerk/textiel, maar niet dagelijks. Dit vraagt van mij namelijk minder tijd dan het bijhouden van een blog. Je begrijpt dus dat de dag is aangebroken dat ik met mijn blog ga stoppen. Het complete archief blijft online zodat de berichten en patronen altijd binnen handbereik zijn.

Zonder de vele lezers was mijn blog nooit een succes geworden. Als dank hiervoor heb ik iets speciaals bedacht. Omdat mijn blog negen jaar, negen maanden en negen dagen bestaat, bied ik mijn boek Merk- en stoplappen uit Burgerweeshuis Amsterdam vandaag (dus alleen 29 mei 2015) te koop aan voor € 9,99 – exclusief verzendkosten. Normaal kost mijn boek € 27,50 – exclusief verzendkosten.

Blijf net als ik genieten van al het moois op handwerkgebied en we zien elkaar vast weer op een textieldag!

Huis van Hilde


900 voor Christus. Meisje uit de Late Bronstijd.

Vandaag was ChristienS in het Huis van Hilde in Castricum. ChristienS: ‘Door middel van archeologische vondsten in Noord-Holland en reconstructies van gevonden skeletten wordt een beeld van de geschiedenis gegeven. De laatste weken was ik op zoek naar een manier om van touw een tas te breien en opeens viel me deze tas op: geweven. En deze dame heeft ook een spintol in de hand. Vaak zat er een steen bij de tol (een spinsteen). Daarvan zijn er vele teruggevonden.’



Spinsteen voor het spinnen van wol. De steentjes fungeerden als miniatuurvliegwiel voor een stokje dat erin gestoken was met een pluk wol. Door het stokje te laten ronddraaien en de wol met de hand te begeleiden en uit te trekken, raakten de wolvezels in elkaar vervlochten en werd een draad gevormd. Vindplaats: Woudpolder – Krommenie. Periode: 40-70.


300-400 na Christus. Hilde draagt een prachtige geweven omslagdoek.

Burgerweeshuismerklap van Gerritje Landzaat 1853-1854

In het Zuiderzeemuseum is op de expositie Hand van de maakster de merklap van Gerritje Landzaat te zien die zij maakte in het Burgerweeshuis van Amsterdam. In het informatieblad lees ik de volgende beschrijving:


Ik heb de lap bekeken en zal enige uitleg geven. Gerritje begint met vijf keer het alfabet met vijfentwintig letters in Romeinse kapitalen te borduren. De eerste twee rijen worden afgesloten met een cijferreeks, driemaal een pijltje en driemaal de Gotische letter G die voor godshuis zou kunnen staan.


De derde rij wordt afgesloten met de initialen: ACRSRBICIAEAIV. ACR staat voor de voormalige Opper-Linnen-Naaimatres Anna Catrina Raaphorst (zij overleed in 1851), SRB is de Wollen-Matres én Stijfmoeder Sophia Rebergen, ICI staat voor de Opper-Linnen-Naaimatres en Braay-Matres Johanna Cornelia Ietswaard, AEA is de Meisjes-Groothuismoeder Anna Elisabeth Appenzeller en IV is onbekend. De vierde rij eindigt met de initialen: GPCSHWHSILVD. GP staat wellicht voor de kammoeder Geertrui Engeltsma, zij werd ook wel weduwe Post genoemd, CS is de kindermoeder Catharina Snoek, HW en HS zijn onbekend, ILVD zal waarschijnlijk staan voor de schoolmeester Johannes Lambertus van der Weg. De W van Weg ontbreekt, daar was geen ruimte meer voor.
De vijfde rij wordt afgesloten met de initialen: IBKHAGBLVMVHV.

Hierna borduurde Gerritje in kastjessteek de namen van haar overleden vader en moeder: HUIBERT LANDZAAT ALIEDA DE WOLF. Deze rij wordt afgesloten met de initialen MLZILZPLZPV. MLZ staat voor de oudere zus Margaretha Landzaat van Gerritje, ILZ ?, PLZ kan staan voor haar zus Petronella en/of broer Pieter Landzaat. Gerritje kwam uit een gezin van acht kinderen.


We gaan verder en we zien dat Gerritje in kastjessteek borduurde: GERRITTJE LANDZAAT OU (de D is weggevallen) 13 (grotendeels weggevallen) IAAR ANNO 1853 LVIIE

In rij acht borduurde Gerritje in de stersteek de initialen: IZFEISGCFADTCPWBCHBB. Dit zijn de regenten: Jan Zweerts, Faas Elias, Joannes Stijger, George Clifford Pietersz (zie opmerking 1), Anne den Tex, Pieter Crommelin (zie opmerking 2), Willem Blaauw en Cornelis Hendrik Boudewijn Boot.

Opmerking 1: de regent heette George Clifford Pietersz, maar op drie mij bekende andere merklappen uit die periode staat GCF terwijl je GCP zou verwachten. Misschien borduurde een meisje dat verkeerd en namen de anderen dat van haar en van elkaar over?

Opmerking 2: de regent heette Jacob Pieter Crommelin, initialen PC. Gerritje draaide de initialen per ongeluk om. Op drie mij bekende andere merklappen uit die periode staat wel PC.

Rij negen laat wederom initialen zien die in de stersteek zijn geborduurd: ICIACRSRBAEAIMVAGPCS. Initialen van suppoosten (personeel): ICI staat voor Johanna Cornelia Ietswaard, ACR is Anna Catrina Raaphorst, SRB is Sophia Rebergen, AEA is Anna Elisabeth Appenzeller, IMVA is Johanna Maria van Amerongen de Meisjes-Ziekenmoeder, GP is waarschijnlijk Geertrui Engeltsma, zij werd ook wel weduwe Post genoemd en CS is Catharina Snoek.

Hierna volgt een rij met vijf kronen waaronder de eerste vier kronen een initiaal zijn geborduurd: AEA GP ICI CS. Wederom de initialen van suppoosten die we al eerder zagen op de merklap.


Borduurde Gerritje Landzaat zichzelf als weesmeisje?

De onderste helft van de merklap wordt gevuld met initialen, bloem- en diermotieven, naaikussens en lantaarns. Onderaan tussen de bloempotten lezen we het jaartal 1854, het jaar waarin de merklap af was.

Op de merklap zien we veel bruine vlekken. Mogelijk is de lap in het verleden ingelijst geweest met slecht karton als ondergrond waardoor de zuren zijn gaan inwerken op het linnen.

© Copyright Berthi Smith-Sanders

Merk- en stoplappen in het Zuiderzeemuseum


In het Zuiderzeemuseum zijn zo’n 80 merk- en stoplappen te bewonderen. Het handwerk is dusdanig tentoongesteld dat je alle motieven en borduursteken van dichtbij kunt bekijken. Er is een informatieblad samengesteld waarin je gegevens kunt vinden over de merk- en stoplap. Toch is het lastig zoeken in het informatieblad omdat er bij de tentoongestelde lappen geen nummers staan en in het informatieblad wel. Op deze manier blijf je bezig met het tellen van de lappen. Hopelijk wordt dit euvel opgelost.


Ik heb enkele merk- en stoplappen op de foto gezet waarbij ik de informatie geef zoals die beschreven staat in het informatieblad. Het is dus niet mijn tekst. Voor mij ontbreekt op dit moment de tijd om nader onderzoek te doen naar de lappen. We beginnen met de merklap van Maria Arens. Ik lees het volgende in het informatieblad: ‘Bovenaan de doek twee rijen letters. Op de bovenste rij: Maria Arens, oud 16 jaar, Anno 1842 CVC. De tweede rij een aantal niet te herleiden initialen. Verspreid over de doek nog meer namen waaronder leden van de familie Arens. De doek is geheel vol geborduurd met Rooms Katholieke symbolen. Op het onderste deel van de doek de berg Golgotha met daaronder namen (Bisscop,Janssen) en initialen, daarboven het kruis met INRI (Iesus Nazarenus, Rex Iedaeorum = Jezus van Nazareth, koning der Joden), en alle passiesymbolen die in de loop der tijd bedacht zijn. Rechts het wapen van Amsterdam met keizerskroon en beide schilddragers. In een grote krans met zes rozen de familienaam ARENS.’
De bovenste rij eindigt niet met de initialen CVC, maar met CVZ. De naam Bisscop is op deze manier geborduurd: Bisschop.


Ik lees: ‘Doek met Rooms Katholieke symbolen en het wapen van Amsterdam. Op de bovenste regel is geborduurd: ANNO NIET SONDER MOEYTE 1776. Daaronder links AP, rechts VR. In het midden een Jezuïetenkruis. Aan weerszijden een bloemenkrans met initialen MR en VK.’
Een kleine correctie van mijn kant: rechts VR moet zijn: rechts VK. In het midden een Jezuïetenkruis met aan weerszijden een bloemenkrans met initialen MR en VK? Ik zie geen Jezuïetenkruis in het midden van de lap. Wordt hier dan het IHS symbool bedoelt dat onder de bloemenkrans staat met daarin de initialen VK? De initialen MR in de bloemenkrans links moet MP zijn.


Ik lees: ‘Stoplap met 19 stoppen en 9 naaldkantvullingen en motieven. Tekst rondom het midden vierkant geborduurd: IOHANNA.PEITRONELLA.VAN.ROMOND.IN.INKHUIZEN.1790.DE 1 DECEMB. Verschillende technieken: stoppen, kruissteek, naaldkantsteek. Het vierkant is geheel ingezet.’


Deze merklap komt vast bekend voor. Het patroon van deze lap kun je hier vinden.


Er zijn prachtige merk- en stoplappen te zien op de tentoonstelling in het Zuiderzeemuseum, maar het lijkt me geen overbodige luxe om de teksten in het informatieblad eens goed onder de loep te nemen!

Blauwdruk uit Japan


Anneke Landeweer verzamelt onder andere blauwdrukken. Onlangs heeft zij een nieuwe blauwdruk kunnen toevoegen aan haar collectie. Anneke: ‘Onze jongste dochter Marijke is behoorlijk reislustig. Zij heeft met haar man drie weken door Japan getrokken. Daarbij bezochten ze onder andere een kersenbloesem festival, met allerlei leuke kraampjes waar hoofdzakelijk etenswaren werden verkocht. Maar ook Japanse blauwdrukken, ze hebben er eentje voor me meegenomen. De kleur blauw komt niet zo goed over op de foto. In werkelijkheid is het een prachtig diep indigo blauw. De druk komt uit de stad Hirosaki (Cherry Blossom Festival) en is gemaakt in prefecture Gifu. Als er lezers zijn die er meer over kunnen vertellen hoor ik het graag.’